การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์


การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์
                 การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์(Seed conditioning)หมายถึงขบวนการที่มีการปฏิบัติการต่อเนื่องหลักการเก็บเกี่ยวเมล็ดพันธุ์ จากแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์เพื่อยกระดับคุณภาพด้านกายภาพของเมล็ดพันธุ์โดยการขจัดหรือลดสิ่งหรือสภาพที่ไม่พึงประสงค์ต่าง ๆออกไปได้แก่การลดความชื้นส่วนเกิน การคัดแยกหิน ดิน ทรายเศษต้นพืช เมล็ดพืชอื่น เมล็ดพันธุ์ที่ไม่ได้ขนาดและสิ่งเจือปนอื่นๆ ออกให้อยู่ในมาตรฐานที่กำหนด เพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีสำหรับกระจายสู่ชาวนา เพาะปลูกต่อไป
 การวางแผนการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์
                การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์เป็นขั้นตอนหนึ่งในกระบวนการผลิตและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ เพื่อให้เมล็ดพันธุ์ข้าวมีคุณภาพดีตามมาตรฐานจำหน่ายสู่เกษตรกรนำไปเพาะปลูก โดยมีการควบคุมตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ในระหว่างการปรับปรุงสภาพโดยผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ต้องพิจารณาถึงต้นทุนการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ จึงจำเป็นที่จะต้องมีการวางแผนการปฏิบัติงานล่วงหน้า แบ่งเป็น  2 ระยะ ได้แก่
1. การประสานแผนก่อนการปฏิบัติงาน
เป็นการประสานงานเพื่อการวางแผนในเบื้องต้น ภายหลักจากที่ได้กำหนดแผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเป็นรายพืช/พันธุ์/ฤดู/ปี โดยมีการประชุมร่วมกับผู้เกี่ยวข้องในการกำหนดแผนปฏิบัติงานพร้อมกัน เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อเนื่องทั้งระบบ โดยมีรายละเอียดการประสานงานกับงานอื่นๆที่เกี่ยวข้องเพื่อประกอบการวางแผนปฏิบัติงาน อย่างไรก็ตามหากมีการปรับเปลี่ยนแผนก็สามารถปรับแผนการปฏิบัติงานร่วมกันได้ ภายใต้เงื่อนไขดังกล่าว
2. การประสานแผนระหว่างการปฏิบัติงาน
ระหว่างการปฏิบัติงาน แม้ว่าจะมีการจัดทำแผนการปฏิบัติในเบื้องต้นร่วมกันอย่างดีแล้วก็ตามแต่ในระหว่างการปฏิบัติงานจำเป็นต้องมีการปรับแผนการปฏิบัติงานในระหว่างการทำงาน สาเหตุจากการผลิตเมล็ดพันธุ์เป็นกระบวนการที่ไม่สามารถควบคุมได้ทั้งหมด บางครั้งขึ้นกับสภาพแวดล้อม ภูมิอากาศ โรคแมลงระบาด หรือความต้องการของเกษตรกรเปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์ของราคาข้าว ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีการประสานงานกับผู้ที่เกี่ยวข้อง 3 งานสำคัญ คืองานผลิตงานตลาดและงานควบคุมคุณภาพ
 การเตรียมการก่อนการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์
                ภายหลังการกำหนดแผนการปฏิบัติงานร่วมกับผู้ที่เกี่ยวข้องแล้ว การจัดทำแผนการจัดการเมล็ดพันธุ์ภายหลังการเก็บเกี่ยวจะทำให้ทราบว่าในแต่ละช่วงเวลาจะมีการดำเนินงานกับเมล็ดพันธุ์ข้าว/ชั้นพันธุ์/ฤดู/ปีเมื่อใดดังนั้นก่อนการปฏิบัติงานในแต่ละฤดูจะต้องเตรียมความพร้อมของบุคลากร สถานที่และเครื่องจักรอุปกรณ์ ซึ่งการเตรียมความพร้อมของสถานที่ และเครื่องจักรอุปกรณ์ตัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์มีการดำเนินงานตามขึ้นตอนต่างๆดังนี้
1. การป้องกันการปะปนพันธุ์
-          ทำความสะอาดลานตากและรองพื้นด้วยผ้าพลาสติกก่อนนำเมล็ดพันธุ์มากองและเกลี่ยไม่ให้หนาเกินไป เพื่อลดความชื้นเมล็ดพันธุ์ในกรณีมีถึงลดความชื้น ก็ต้องทำความสะอาดถึงทุกซอกทุกมุม ไม่ให้มีเมล็ดพันธุ์เหลือตกค้าง
-          ทำความสะอาดเครื่องจักรและอุปกรณ์การคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ก่อนที่จะทำการปรับปรุทุกพันธุ์พืช
-          ตรวจสอบภาชนะบรรจุและแคร่รองรับเมล็ดพันธุ์ก่อนใช้ทุกครั้ง จนแน่ใจว่าไม่มีพันธุ์อื่นหรือสิ่งสกปรกตกค้างอยู่
-          ทำความสะอาดบริเวณที่ปฏิบัติงานทั้งก่อนปฏิบัติงานและขณะปฏิบัติงานทุกวัน
ทั้งนี้หากมีเมล็ดพันธุ์หลายชนิดการจัดลำดับชนิดเมล็ดพันธุ์ที่จะดำเนินการควรจัดให้มีการปรับปรุงสภาพชนิดพันธุ์เดียวกันอย่างต่อเนื่องให้เสร็จสิ้นทีละพันธุ์
2. การตรวจสอบความพร้อมเครื่องจักรอุปกรณ์คัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์
-          ตรวจสอบระบบไฟฟ้าควบคุมการทำงานของเครื่องจักรอุปกรณ์คัดทำความสะอาดทั้งระบบ
-          ตรวจสอบการทำงานของระบบลำเลียงเมล็ดพันธุ์
-          ตรวจสอบการทำงานของระบบลดความชื้น(กรณีมีถึงลดความชื้น)
-      เครื่องกำเนิดความร้อน(Heater)พัดลม(Blower)
-          ตรวจสอบการทำงานของเครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์
-          ตรวจสอบการทำงานของเครื่องชั่งบรรจุและเย็บถุง
                วิธีการตรวจสอบดูด้วยตาเสียงที่ได้ยินและกลิ่นที่เกิดขึ้นหากเกิดเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งที่ผิดปกติจากการตรวจสอบการทำงานของเครื่องจักรอุปกรณ์ที่กล่าวข้างต้นต้องแก้ไขซ่อมให้เครื่องอุปกรณ์ทำงานได้อย่างเป็นปกติและมีประสิทธิภาพพร้อมใช้งานต่อไป
3. การเตรียมวัสดุการผลิต
ตรวจสอบปริมาณวัสดุการผลิตและละชนิดตั้งแต่ปริมาณน้ำมัน ป้ายแสดงคุณภาพ(Tag)กระสอบบรรจุเมล็ดพันธุ์และด้ายให้สอดคล้องกับปริมาณเมล็ดพันธุ์ที่จะนำเข้าปรับปรุง
 การลดความชื้นเมล็ดพันธุ์
                หลักจากเก็บเกี่ยวและนวดจนได้เมล็ดพันธุ์ข้าวแล้ว  เมล็ดที่จะใช้ทำเป็นพันธุ์ปลูกหรือผลิตเป็นเมล็ดพันธุ์ต่อไปนั้นตัวเมล็ดเองจะยังมีความชื้นที่สูงอยู่  โดยทั้งนี้ขึ้นอยู่กับวิธีการเก็บเกี่ยวซึ่งหากเก็บเกี่ยวด้วยรถเกี่ยวนวดแล้ว  ความชื้นเมล็ดอาจสูงมากกว่าร้อยละ  20  และเมล็ดที่มีความชื้นสูงมากๆ หากบรรจุในกระสอบ  ถุง  กองรวมกันในรถบรรทุกหรือในภาชนะบรรจุชั่วคราวจะส่งผลให้กระทบโดยตรงต่อคุณภาพของเมล็ดพันธุ์ให้ลดลงหรือเสื่อมสภาพได้อย่างรวดเร็ว  จึงจำเป็นต้องทำการลดความชื้นเมล็ดพันธุ์ข้าวเหล่านั้นให้เร็วที่สุดเท่าที่จะกระทำให้  เพื่อรักษาระดับคุณภาพของเมล็ดพันธุ์ไว้ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะรักษาไว้ได้
                ความชื้นของเมล็ดพันธุ์คือ  ปริมาณน้ำที่มีอยู่ในเมล็ดพันธุ์  โดยมีหน่วยวัดเป็นอัตราส่วนร้อยละของน้ำหนักน้ำที่อยู่ในเมล็ดพันธุ์ต่อน้ำหนักมวลรวมของเมล็ดพันธุ์นั้น  (น้ำหนักฐานเปียก)  และปริมาณน้ำนี้เมื่ออยู่ในเมล็ดพันธุ์ก็จะมีมูลค่าเท่ากับราคาซื้อขายเมล็ดพันธุ์นั้น  การกำหนดและควบคุมระดับความชื้นของเมล็ดพันธุ์จึงมีผลต่อค่าใช้จ่ายและต้นทุนในการผลิต
                นอกจากนั้นระดับความชื้นจะมีผลกระทบต่อความต้านทานในการแตกร้าวของเมล็ดพันธุ์ในระหว่างการเคลื่อนย้ายหรือถูกปฏิบัติด้วยแรงหรือเครื่องจักรกลต่างๆในระดับความชื้นที่พอเหมาะเมล็ดพันธุ์จะต้านทานต่อการแตกร้าวมากกว่าที่ระดับความชื้นที่ต่ำกว่า  หากความชื้นสูงเกินไปแม้จะต้านทานการแตกร้าวได้ดี แต่ความต้านทางต่ออาอาบอบช้ำจะลดลง สิ่งสำคัญเหนืออื่นใด  บทบาทของความชื้นเมล็ดพันธุ์ที่เป็นปัญหาสำคัญคือ ผลกระทบต่อสุขภาพของเมล็ดพันธุ์  ทั้งที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาของตัวเมล็ดพันธุ์เองและการรุกรานของจุลินทรีย์ที่อยู่ร่วมกับมวลเมล็ดพันธุ์นั้นกล่าวคือระดับความชื้นเป็นตัวเร่งอัตราการเสื่อมความมีชีวิตของเมล็ดพันธุ์ในระหว่างเก็บรักษาและยังมีผลต่อการแพร่ระบาดของแมลงศัตรูในโรงเก็บอีกประการหนึ่งด้วย  สาเหตุอันเนื่องมาจากเมล็ดพันธุ์มีคุณสมบัติเป็นไฮโกรสโคปิก(hygroscopic)ที่สามารถเปลี่ยนแปลงระดับความชื้นและควบคุมระดับความชื้นของเมล็ดพันธุ์ตามเงื่อนไขนี้ว่า ความชื้นสมดุลของเมล็ดพันธุ์ (seed equilibrium moisture  content)
                การลดความชื้นเมล็ดพันธุ์คือการนำน้ำออกจากเมล็ดพันธุ์ด้วยวิธีการที่ปลอดภัยต่อตัวของเมล็ดพันธุ์เอง ด้วยการสร้างบรรยากาศและควบคุมให้เกิดการระเหยขึ้นกันเมล็ดพันธุ์ให้ได้ตามที่กำหนดโดยการประยุกต์ใช้องค์ความรู้ในเรื่องความชื้นกับบรรยากาศและเมล็ดพันธุ์ เพื่อสร้างและกำหนดขอบเขตของการลดความชื้นให้ได้อย่างเหมาะสมถูกต้องตามต้องการซึ่งสรุปส่วนที่เป็นสาระสำคัญได้ดังนี้
1. การระเหยน้ำจากเมล็ดพันธุ์จะเกิดขึ้น เมื่อความดันไอของน้ำในเมล็ดพันธุ์สูงกว่าในบรรยากาศ  ทั้งนี้ 
ความชื้นของเมล็ดพันธุ์จะไม่ลดลงเลยเมื่อถึงสภาพสมดุลกับบรรยากาศนั้น นั่นคือความดันไอภายในเมล็ดพันธุ์เท่ากันกับความดันไอของอากาศภายนอกโดยระดับความชื้นสมดุลย์ของเมล็ดพันธุ์ซึ่งจะแปรผันตามชนิดของเมล็ดพันธุ์และคุณสมบัติของอากาศที่รายรอบอยู่
2. ความชื้นสัมพัทธ์ของอากาศจะแปรผันโดยตรงกับระดับความดันไอนั่นคือหากความชื้นสัมพัทธ์
ของอากาศสูงความดันไอก็จะสูงด้วยในขณะที่ความชื้นสัมพันธ์ของอากาศต่ำความดันไอก็จะต่ำลงด้วย ทั้งนี้หากเพิ่มอุณหภูมิอากาศปกติให้สูงขึ้น ก็จะทำให้ความชื้นสัมพัทธ์ของอากาศนั้นลดต่ำลง ความดันไอของอากาศก็จะต่ำตามลงไปด้วย
3. ขบวนการลดความชื้นเมล็ดพันธ์ที่มีประสิทธิภาพต้องสร้างภาพให้เกิดการระเหยน้ำและนำพาน้ำที่ระเหยออกจากมวลเมล็ดพันธุ์ในขณะเดียวกันโดยที่การระเหยน้ำจากเมล็ดพันธุ์จะเกิดขึ้นรอบๆ บริเวณผิวเมล็ดพันธุ์ ในขณะที่ภายในเมล็ดพันธุ์จะเกิดขบวนการเคลื่อนย้ายความชื้นจากเซลล์สู่เซลส์หรือจากโมเลกุลสู่โมเลกุล เพื่อรักษาระดับสมดุลตามธรรมชาติ
 การคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์
                การคัดทำความสะอาดมาจากคำ 2 คำ  คือ “การคัด” หมายถึงการแยกประเภทสิ่งที่รวมกันอยู่เพื่อเลือกเอาไว้หรือเอาออก กับ “การทำความสะอาด”หมายถึง การทำให้ปราศจากสิ่งสกปรกทำให้หมดจดแวววาว เมื่อนำมารวมกันก็จะหมายถึงการเลือกสิ่งที่ต้องการเอกไว้แล้วทำให้ปราศจากสิ่งสกปรก
                การคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์คือการคัดแยกสิ่งปะปนที่ไม่พึงประสงค์ ให้ออกไปจากส่วนของเมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์การทำความสะอาดจะเน้นในส่วนของสิ่งเจือปนต่าง ๆเช่น ฝุ่น กรวด หิน ดิน ทราย เศษใบไม้ เศษพืช หรือสิ่งแปลกปลอมอื่นๆที่ติดมากับเมล็ดพันธุ์ เป็นต้นแต่การคัดแยกจะเน้นในเรื่องการคัดขนาดต่าง ๆ เพื่อยกระดับคุณภาพ ซึ่งมีเงื่อนไขความละเอียดและความเฉพาะในทางปฏิบัติ โดยอาจจะมีเครื่องจักรที่ใช้ในการปฏิบัติงานมากกว่า  1  ชนิด
                เครื่องจักรพื้นฐานที่สำคัญที่ใช้ทำความสะอาดคัดแยกเมล็ดพันธุ์ ได้แก่เครื่องคัดทำความสะอาดแบบตะแกรงลม(air screen cleaner)ซึ่งเป็นที่ยอมรับว่าเป็นเครื่องจักพื้นฐานในการคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ก่อนที่เมล็ดพันธุ์จะผ่านไปคัดขนาด  เพื่อยกระดับคุณภาพเมล็ดพันธุ์ในเครื่องจักรเฉพาะอื่นๆโดยปกติจะต้องผ่านการทำความสะอาดและคัดแยกจากเครื่องจักรนี้ก่อนเสมอ
                โดยปกติแล้วเมล็ดพันธุ์หลักการเก็บเกี่ยวที่นำเข้าสู่กระบวนการคัดและทำความสะอาดนั้นเป็นการเก็บเกี่ยวด้วยแรงงานคนเป็นส่วนใหญ่ ปัจจุบันได้มีการนำเครื่องจักรมาใช้ในการเก็บเกี่ยวเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนแรงงาน ซึ่งไม่ว่าจะเป็นการเก็บเกี่ยวด้วยวิธีใดก็ตาม สิ่งแรงที่ต้องการจัดการกับเมล็ดพันธุ์ หลักจากเก็บเกี่ยวแล้วก็คือการคัดทำความสะอาดเบื้องต้น
                การคัดทำความสะอาดขั้นต้น  เป็นการคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ในเบื้องต้น  เพื่อกำจัดสิ่งที่ไม่พึงประสงค์ที่ประปนมา  เช่นเศษดิน หิน ใบไม้ เศษพืชขนาดเล็ดใหญ่หรือเมล็ดลีบที่เบามากๆ เป็นการคัดทำความสะอาดแบบหยาบดำเนินการได้ทั้งเมล็ดพันธุ์ที่ถูกลดความชื้นมาแล้ว  จากการผึ่งแดด ไว้ในไร่นา  ด้วยเครื่องมือที่ใช้ได้แก่ เครื่องสีฝัดแบบจีน ใช้พัด  แรงลมธรรมชาติ  เป็นต้น  ในปัจจุบันนี้เครื่องจักรกลได้ถูกนำมาใช้ในการเก็บเกี่ยวมากขึ้น  เมล็ดพันธุ์ที่เก็บเกี่ยวได้จะมีความชื้นค่อนข้างสูง  การคัดทำความสะอาดขั้นต้นจะถูกดำเนินการก่อนที่จะนำเข้าลดความชื้นกรณีที่ต้องนำเข้าสู่ถังลดความชื้นการคัดทำความสะอาดจะต้องใช้เครื่องจักรมาช่วยให้เกิดความรวดเร็ว  เพราะเมล็ดพันธุ์ต้องรีบนำเข้าสู่กระบวนการลดความชื้นโดยเร็วที่สุดเพื่อรักษาความมีชีวิตของเมล็ดพันธุ์เอาไว้
                การคัดทำความสะอาดอย่างละเอียด (fine cleaning) 
มีลักษณะของการการปฏิบัติคล้ายคลึงกันกับการคัดทำความสะอาดขั้นต้น  แต่มีประสิทธิภาพในการคัดทำความสะอาดสูงกว่า  ส่วนใหญ่มักนิยมใช้เครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์แบบตะแกรงลม (air screen cleaner)  ขนาดของรูเปิดของตะแกรงจะใกล้เตียงกับขนาดของเมล็ดพันธุ์ที่จะคัดทำความสะอาด  แต่หากวัสดุที่ไม่พึงประสงค์ที่ต้องการคัดแยกออกมีขนาดและน้ำหนักใกล้เคียงหรือเท่ากับเมล็ดพันธุ์  การคัดทำความสะอาดจะไม่สมบูรณ์  ในกรณีเช่นนี้ต้องนำไปผ่านเครื่องคัดแยกเมล็ดพันธุ์และคัดเกรดต่อไป  โดยเครื่องคัดแยกที่จะใช้ต้องมีประสิทธิภาพสูงกว่าเครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดแบบตะแกรงลม
                การคัดแยกและการคัดเกรดเมล็ดพันธุ์  ดังได้กล่าวแล้วว่า  วัสดุและสิ่งที่ไม่พึงประสงค์บางชนิดมีขนาดและน้ำหนักใกล้เคียงกับเมล็ดพันธุ์  ซึ่งมีสามารถแยกออกไปจากกองเมล็ดพันธุ์  โดยการใช้เครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดแบบตะแกรงลม  ในกรณีเช่นนี้จำเป็นต้องให้เมล็ดพันธุ์ผ่านไปในเครื่องคัดแยกอื่นๆ ที่มีประสิทธิภาพในการคัดแยกเมล็ดพันธุ์และสิ่งเจือปนอื่น ๆ เครื่องเหล่านี้ได้แก่  เครื่องคัดขนาดโดยอาศัยความถ่วงจำเพาะ  หรือเครื่องแกรวิตี้ (gravity  separator) เครื่องแยกเมล็ดพันธุ์โดยอาศัยความแตกต่างด้านความยาวของเมล็ด  (length  separator)  และเครื่องแยกเมล็ดแบบกรวย  (spiral  separator)  เป็นต้น  การใช้เครื่องคัดแยกเหล่านี้มีหลักสำคัญในการพิจารณาเลือกใช้เครือเมล็ดพันธุ์และสิ่งเจือปนหรือวัสดุที่ไม่พึงประสงค์จะต้องมีความแตกต่างทางกายภาพในลักษณ์ใดลักษณะหนึ่ง  การคัดแยกจึงจะได้ผล  อนึ่ง  ในระหว่างขั้นตอนต่าง ๆ  ของการคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์  สิ่งที่สำคัญที่สุดที่ต้องกระทำควบคู่กันไปคือ  การตรวจสอบและวิเคราะห์คุณภาพของเมล็ดพันธุ์  เพื่อให้ผู้ผลิตสามารถควบคุมคุณภาพของเมล็ดพันธุ์ทุกขั้นตอนที่ผลิตให้มีคุณภาพดี  ได้มาตรฐานที่กำหนดไว้
 การคลุกสารเคมีและการบรรจุเมล็ดพันธุ์
หลังจากเมล็ดพันธุ์ผ่านการปรับปรุงสภาพโดยการอบลดความชื้น  และการคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์แล้ว  เมล็ดพันธุ์จะถูกนำไปคลุกสารเคมีเพื่อป้องกันความเสียหายจากศัตรูต่าง ในระหว่างการเก็บรักษา เช่น แมลง หนูและนกรวมทั้งป้องกันโรคที่อาจติดมากับเมล็ด เช่น โรคถอดฝักดาบ การคลุกสารเคมีให้กับเมล็ดมักใช้สารเคมี 2 ชนิดได้แก่สารเคมีป้องกันกำจัดเชื้อราและสารเคมีป้องกันกำจัดแมลง วิธีการคลุกสารอาจใช้เครื่องจักรแบบต่าง ๆ ได้แก่
1. เครื่องจักรแบบฉีดพ่นเป็นละออง เป็นการฉีดสารเคมีที่เป็นของเหลวให้กระจายไปเคลือบผิวเมล็ด เป็นวิธีที่สิ้นเปลืองสารเคมีน้อย
2. เครื่องจักรแบบคลุกด้วยสารเคมีที่เป็นของเหลว  เป็นการใส่น้ำยาลงไปคลุกในถึง  มีกระพ้อตวงน้ำยาเทผสมกับเมล็ดในถังคลุก  สามารถปรับสัดส่วนปริมาณสารเคมีกับน้ำหนักเมล็ดได้ตามอัตราที่ต้องการ เครื่องจักรแบบนี้เป็นที่นิยมใช้ทั่วไป
3. เครื่องจักรแบบคลุกด้วยสารเคมีที่เป็นผง  เป็นการคลุกสารเคมีแบบแห้ง
ข้อปฏิบัติในการคลุกสารเคมีก่อนบรรจุเมล็ดพันธุ์
-          เลือกใช้สารมีและอัตราที่เหมาะสมเพื่อไม่ให้เกิดความเสียหายต่อเมล็ดพันธุ์โดยอ่านและปฏิบัติตามคำเตือนการใช้สารเคมี 
       ที่ระบุไว้
-          คุลกสารเคมีในขณะที่เมล็ดมีความชื้นต่ำ(เมื่อคุลกเมล็ดพันธุ์เสร็จแล้วความชื้นต้องไม่เกิน14%)
-          ไม่คลุกเมล็ดที่แตกหักเสียหาย
-          ระวังไม่ให้สารเคมีสัมผัสผิวหนัง หรือหายใจเอาฝุ่นละอองหรือไอระเหยของสารเคมีเข้าไป
-          อย่านำเมล็ดพันธุ์ที่คลุกสารเคมีแล้วไปขายเป็นอาหารสัตว์ หรือไปปนกับเมล็ดที่ไม่คลุกสารเคมีเพื่อขายเป็นอาหารสัตว์หรือผลิตภัณฑ์อื่น
-          ต้องแสดงเครื่องหมายบ่องบอกให้ผู้ใช้ทราบให้ชัดเจน เช่น ระบุไว้ที่ถุงบรรจุเมล็ดพันธุ์ว่าเมล็ดพันธุ์นี้มีการคลุกสารเคมี
การบรรจุเมล็ดพันธุ์
                เมื่อเมล็ดพันธุ์คลุกสารเคมีเสร็จแล้ว ก็พร้อมไปสู่กระบวนการบรรจุถุง เพื่อจำหน่ายต่อไป โดยการบรรจุเมล็ดพันธุ์ลงในถุงนี้  มีวัตถุประสงค์เพื่อความสะดวกในการเก็บรักษาและการขนส่ง อีกทั้งเป็นการป้องกันอันตรายจากความชื้นแมลง นก หนู และศัตรูอื่น ๆ ภาชนะที่ใช้บรรจุเมล็ดพันธุ์ข้าวนิยมใช้ภาชนะที่อากาศถ่ายเทได้ เช่น ถุงป่านหรือถุงพลาสติกสาน โดยเครื่องมือที่ใช้ในการบรรจุเมล็ดพันธุ์คือ เครื่องชั่งน้ำหนักและเครื่องเย็บปากถุง โดยน้ำหนักเมล็ดพันธุ์ข้าวที่นิยมบรรจุถึงเพื่อการจำหน่ายต่อ  25  กิโลกรัมต่อถุง โดยที่ถุงบรรจุต้องมีการติดฉลากแสดงรายละเอียดสินค้า เช่น ชนิดเมล็ดพันธุ์ ชื่อพันธุ์ วันเดือนปีที่ผลิต สถานที่ผลิตเป็นต้น