การตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว


1. การสุ่มตัวอย่าง

-          เมล็ดพันธุ์มากกว่า 6 กระสอบขึ้นไปสุ่มเก็บจาก 5 กระสอบ +10% ของจำนวนกระสอบที่เหลือ เศษเกินครึ่งคิดเป็น 1 และสุ่มเก็บสูงสุดไม่เกิน 30 จุด ต่อ 1 กอง

-          เมล็ดพันธุ์ที่กองรวมกันสุ่มให้ทั่วกองจำนวนจุดที่สุ่มเก็บคิดเทียบกับน้ำหนักเมล็ดพันธุ์ที่บรรจุในกระสอบ เช่น เมล็ดพันธุ์กองหนึ่งมีปริมาณ 2,000 กิโลกรัม       ถ้าบรรจุกระสอบจะได้ 80 กระสอบ (25กก./กระสอบ) ดังนั้นจะต้องสุ่มทั่วกอง 13 จุด

-          ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่สุ่มเก็บจากหลายๆจุดเมื่อรวมกันแล้วต้องมากพอสำหรับการทดสอบคุณภาพ เช่น ข้าว, ถั่วเหลือง,ถั่วเขียวให้ได้ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์นำส่งตรวจสอบน้ำหนักประมาณ 1 กิโลกรัม

 2. การแบ่งตัวอย่าง

-          นำเมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการสุ่มตัวอย่างไปแบ่งเพื่อให้ได้จำนวนเท่าที่ใช้ในแต่ละการทดสอบโดยนำไปผ่านเครื่องแบ่งตัวอย่างเมล็ดพันธุ์                               

-        กรณีที่ไม่มีเครื่องแบ่งตัวอย่างนำเมล็ดพันธุ์ที่สุ่มได้มาผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน แบ่งเป็น 8 ส่วนเท่าๆกันรวมส่วนย่อยๆสลับกันตามเส้นทแยงมุมรวมเข้าด้วยกันแล้วจึงนำมาแบ่งอีกจนได้น้ำหนักตามที่ต้องการ

 3. การตรวจสอบความชื้น

-            ปริมาณน้ำในเมล็ดเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เมล็ดพันธุ์เสื่อมคุณภาพ เมล็ดพันธุ์จะมีชีวิตได้ยาวนานจะต้องมีความชื้นต่ำอยู่ในระดับที่ปลอดภัยวิธีอบด้วยความร้อนในตู้อบเป็นวิธีการวัดความชื้นของเมล็ดพันธุ์ในห้องปฏิบัติการที่ให้ผลถูกต้องแม่นยำ อุณหภูมิที่ใช้อบเมล็ดพันธุ์ข้าว คือ 130-133 องศาเซลเซียสระยะเวลา 2 ชั่วโมง การวัดความชื้นโดยใช้เครื่องเป็นการวัดที่สะดวกและทราบผลอย่างรวดเร็ว นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย สามารถนำไปใช้ได้ในไร่นา เช่น โดล, SPID , EE-KU , PM400 , PM600  ส่วนที่นิยมใช้ในห้องปฏิบัติการ คือ เครื่องวัดแบบใช้ไฟฟ้า และแบบใช้แสงอินฟาเรด 

4. การตรวจสอบความบริสุทธิ์เมล็ดพันธุ์

 เพื่อให้ทราบว่าเมล็ดพันธุ์ในแต่ละกองหรือกระสอบที่ได้สุ่มตัวอย่างมากมีปริมาณเมล็ดพันธุ์ข้าวอื่นปน เมล็ดพืชอื่น และสิ่งเจือปนเท่าใดบ้าง และเป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดไว้หรือไม่

เมล็ดพันธุ์สุทธิ์หมายถึง เมล็ดข้าวที่ระบุให้ตรวจสอบซึ่งนอกจากจะหมายถึงเมล็ดที่สมบูรณ์ดีแล้ว ยังรวมถึงเมล็ดที่มีขนาดเล็ก เมล็ดลีบเหี่ยวย่น เมล็ดที่ไม่แก่เต็มที่ ชิ้นส่วนของเมล็ดที่ใหญ่กว่าครึ่ง ซึ่งเป็นพันธุ์เดียวกับที่ตรวจสอบ

เมล็ดข้าวพันธุ์อื่นหมายถึงเมล็ดที่มีลักษณะแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดว่าเป็นคนละพันธุ์กับที่ระบุในการตรวจสอบ

เมล็ดพืชอื่นๆหมายถึง เมล็ดพืชต่างชนิดกับที่ระบุในการตรวจสอบรวมทั้งเมล็ดวัชพืชสิ่งเจือปน  หมายถึง  สิ่งอื่นๆ  ที่ไม่ใช่เมล็ด  เช่น  เศษหิน  ดิน  ทราย  เศษลำต้น  เปลือกหุ้มเมล็ด  รวมทั้งชิ้นส่วนของเมล็ดที่มีขนาดเล็กกว่าครึ่ง

 5. การทดสอบความงอก

เพื่อวัดความสามารถในการงอกของเมล็ด เมื่อได้รับสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม (ความชื้น อุณหภูมิ แสง วัสดุเพาะที่เหมาะสม) วัดเป็นเปอร์เซ็นต์ต้นอ่อนปกติ  เพื่อใช้ในการคำนวณปริมาณเมล็ดพันธุ์ที่จะใช้ปลูกในนา

การทดสอบความงอกโดยใช้กระดาษ

 -  จัดเตรียมภาชนะ เช่น กล่องพลาสติก กระดาษเพาะ

นำกระดาษเพาะชุบน้ำสะอาดและวางในกล่องพลาสติก

สุ่มนับเมล็ดพันธุ์ 100 เมล็ดวางเรียงเมล็ดบนกระดาษเพาะทำจำนวน 4 กล่อง      

   (4ซ้ำ)

การประเมินความงอก

 ตรวจนับต้นอ่อนหลังเพาะประมาณ 5 – 14 วัน ทำการตรวจนับต้นอ่อนทั้ง 4 ซ้ำและนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ย

การประเมินผลความงอก แบ่งออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้ ต้นอ่อนปกติ ต้นอ่อนผิดปกติ เมล็ดสดไม่งอก/เมล็ดพักตัว และเมล็ดตาย

  

ต้นอ่อนปกติ 

ต้นอ่อนผิดปกติ 

 เมล็ดพักตัว

เมล็ดตาย

ซ้ำที่ 1 

 90

2

ซ้ำที่ 2

 86

3

ซ้ำที่ 3

 84

10 

3

ซ้ำที่ 4

88

8

1

3

รวม

384

32

9

11

เฉลี่ย

87

8

2

3

-          เมล็ดพันธุ์ 1-6 กระสอบ สุ่มเก็บจากทุกกระสอบ แต่ต้องไม่น้อยกว่า 5 จุดสุ่ม